O projekcie

Cel

Celem projektu jest zebranie całego dorobku Polskiej Szkoły Cybernetyki, uporządkowanie go i upowszechnienie, tak aby jej pojęcia, twierdzenia i dowody mogły być stosowane w różnych naukach. Słownik pojęć Mariana Mazura jest pierwszym wynikiem tej pracy, nie jej granicą. Czym jest szkoła i z jakich części się składa, opisuje strona Polska Szkoła Cybernetyki.

Integracja nauki

Obaj twórcy szkoły widzieli w cybernetyce narzędzie scalania nauki. Mazur pisał, że wobec postępującego rozdrabniania nauki na wąskie specjalności cybernetyka „przywróciła jedność nauki i umożliwiła naukowcom porozumiewanie się wspólnym językiem” [Mazur 1969, s. 10], a później krótko: „cybernetyka przywraca jedność zatomizowanej nauki” [Mazur 1976, s. 12]. Kossecki dodawał, że trzy jego teorie — aksjomatyczna teoria poznania, ogólna jakościowa teoria informacji oraz metacybernetyka — „mogą być narzędziem integracji nauki współczesnej” [Kossecki 2018, s. 6]; nauka nowoczesna nie usuwa dyscyplin szczegółowych, tylko łączy je w spójną całość [Kossecki 2018, s. 61].

Projekt przyjmuje ten postulat. Porządkuje dorobek szkoły tak, by badacz z dowolnej dziedziny mógł znaleźć definicję, sprawdzić jej źródło i zobaczyć, na jakich pojęciach się opiera.

Pewność zamiast prawdopodobieństwa

Mazur oddzielał rzeczywistość od wiedzy o niej: „To nie rzeczywistość jest probabilistyczna, lecz tylko nasza o niej wiedza” [Mazur 1976, s. 266]. Metodzie empirycznej zarzucał, że nie daje pewności, czy czegoś nie pominięto, podczas gdy metoda teoretyczna zapewnia pełny zbiór możliwości [Mazur 1976, s. 104]. Ilościowej teorii informacji wytykał, że opiera się na prawdopodobieństwach, których w wielu sytuacjach nie sposób określić [Mazur 1970, s. 17].

Za Mazurem projekt stawia na aparat, w którym pojęcia, twierdzenia i dowody są jednoznaczne. Nie znaczy to, że rachunek prawdopodobieństwa przestaje być potrzebny: zachowanie systemów, których stanów nie znamy w pełni — takich jak człowiek — wciąż trzeba opisywać probabilistycznie. Jednoznaczny ma być sam aparat pojęciowy, którym te systemy opisujemy.

Przeszłość, teraźniejszość, przyszłość

• Przeszłość. Główne książki Mazura ukazały się w latach 1966–1976; ostatnie wydania pochodzą z 1999 roku, a późniejszych nie znaleźliśmy [Wikipedia: Mazur].
• Teraźniejszość. Dzieła szkoły są digitalizowane. Pierwszy wynik to słownik 309 haseł z 313 definicjami Mazura, każdą z dziełem i stroną, graf zależności między pojęciami oraz omówienia książek i artykułów — po polsku, angielsku i chińsku.
• Przyszłość. Kolejne warstwy: pojęcia Kosseckiego i logika Ajdukiewicza, ogólna jakościowa teoria informacji, logika aksjomatyczno-informacyjna i ogólna teoria motywacji; przekłady na kolejne języki; wskazanie, gdzie teoria jest domknięta, a gdzie czeka na dalszą pracę dedukcyjną.

Na każdym etapie obowiązuje ta sama zasada: twierdzenie ma źródło, definicja ma stronę, a czytelnik może to sprawdzić sam.

Kontakt: [ADRES KONTAKTOWY — do uzupełnienia przez GM]

Źródła

• [Kossecki 2018] J. Kossecki, Metacybernetyka, wydanie I poprawione, Warszawa 2018.
• [Mazur 1969] M. Mazur, Cybernetyka a zarządzanie, Warszawa 1969.
• [Mazur 1970] M. Mazur, Jakościowa teoria informacji, WNT, Warszawa 1970.
• [Mazur 1976] M. Mazur, Cybernetyka i charakter, PIW, Warszawa 1976.
• [Wikipedia: Mazur] „Marian Mazur (naukowiec)”, pl.wikipedia.org, dostęp 13.10.2026.

Ulotka A4 do druku

Pobierz słownik jako PDF: PL (0,9 MB, 125 stron) · EN (1,4 MB, 175 stron) · ZH (2,4 MB, 156 stron) · Plakaty do druku