Dziedzina: cybernetyka

Cybernetyka jest w tym słowniku dziedziną pojęć o sterowaniu. Mazur budował ją wokół systemu mającego zdolność sterowania i zdolność przeciwdziałania utracie zdolności sterowania — systemu autonomicznego — oraz wokół energetyki takiego systemu: jego mocy, tworzywa i akumulatora.

Skąd pochodzą hasła

Do dziedziny należy 59 haseł z 63 definicjami. Pochodzą z trzech książek Mazura: 36 definicji z „Cybernetyki i charakteru” (1976), 21 z „Cybernetycznej teorii układów samodzielnych” (1966) i 6 z „Jakościowej teorii informacji” (1970). Te sześć to definicje numerowane, od których zaczyna się wykład teorii informacji: system sterowany, system sterujący, tor sterowniczy, obwód sterowniczy, proces sterowniczy (definicje 2.1–2.5) oraz tor metasterowniczy (definicja 12.1). Cztery pierwsze z nich mają w słowniku po dwie definicje — z „Jakościowej teorii informacji” i z „Cybernetyki i charakteru”. Pozostałe definicje dziedziny nie są numerowane w książkach; zostały wyjęte ze zdań tekstu.

Pojęcia nośne

Pojęcie nośne to takie, którego używa wiele innych definicji. W cybernetyce są to przede wszystkim homeostat (używa go 14 haseł), korelator (12) i system autonomiczny (11) — wszystkie trzy należą do dwudziestu najczęściej używanych pojęć całego słownika. Dalej są efektory (6) oraz pojęcia energetyczne: jakość tworzywa i moc jałowa (po 5).

Mosty do innych dziedzin

Na cybernetyce opierają się obie pozostałe dziedziny słownika. Z teorii charakteru prowadzą do niej 33 odwołania, najczęściej do homeostatu (11) i korelatora (9). Z jakościowej teorii informacji prowadzi 5 odwołań — do procesu sterowniczego i obwodu sterowniczego. W przeciwną stronę biegnie tylko jedno: tor metasterowniczy jest zdefiniowany przez informację. Powiązań między hasłami wewnątrz samej cybernetyki jest 83.

Najgłębiej zbudowanym hasłem dziedziny jest tor metasterowniczy: najdłuższa droga definicyjna prowadzi od niego przez informację i proces sterowniczy do sterowania i dalej do pojęcia systemu, które nie ma w słowniku własnego hasła — w sumie dziewięć kroków. Kilka pojęć używanych w definicjach tej dziedziny, takich jak otoczenie, sprzężenie zwrotne czy zdolność sterowania, nie ma jeszcze w słowniku własnego hasła — to miejsca do dalszej pracy.

W dorobku szkoły są też inne dziedziny, nieobjęte tym słownikiem.

Źródła

• Marian Mazur, „Cybernetyczna teoria układów samodzielnych”, PWN, 1966.
• Marian Mazur, „Jakościowa teoria informacji”, WNT, 1970.
• Marian Mazur, „Cybernetyka i charakter”, PIW, 1976.
• Liczby haseł, definicji, odwołań i powiązań policzono z danych słownika na tej stronie.