Marian Mazur, „Cybernetyka a humanitaryzm”, w: „Cybernetyka. Argumenty za i przeciw”, Książka i Wiedza, Warszawa 1965, s. 32–42.
Tekst z tomu dyskusyjnego, w którym zwolennicy i krytycy cybernetyki wymieniali argumenty. Mazur odpowiada na zarzut, że patrzenie na człowieka jak na układ cybernetyczny go poniża: odziera z jakiegoś szczególnego pierwiastka, wskrzesza dawny mechanicyzm i prowadzi do traktowania ludzi jak rzeczy.
Odpowiedź ma trzy kroki. Najpierw porządek w słowach: cybernetyk nie nazywa człowieka maszyną, lecz układem cybernetycznym — tak samo jak zwierzę i urządzenie techniczne. Potem odróżnienie automatu od autonomu: mechanicyzm zawiódł, bo widział w człowieku automat odpowiadający zawsze tak samo na ten sam bodziec, cybernetyka zaś widzi w nim układ samodzielny, którego reakcje zależą od całego zasobu dawnych doświadczeń. Wreszcie porównanie z oporem, jaki budziła teoria ewolucji: różnica między człowiekiem, zwierzęciem i maszyną autonomiczną jest ilościowa — chodzi o liczbę elementów rejestrujących — choć ogromna.
W części praktycznej, posługując się ilościową miarą informacji (w bitach), autor pokazuje dwa przeciwne błędy. Pierwszy to niedocenianie: przepis, który pozwala wykonującemu go człowiekowi wybierać tylko między „tak” i „nie”, sprowadza człowieka o miliardach elementów do roli przekaźnika przetwarzającego jeden bit. Drugi to przecenianie: założenie, że zawiadomiony już wie, choć przyswojenie informacji wymaga czasu, energii i cierpliwego powtarzania, a niedoświadczony człowiek ma po prostu za mało zarejestrowanych doświadczeń. Autor ilustruje oba błędy przykładami z życia codziennego i doniesień prasowych.
Wniosek: cybernetyczny obraz człowieka nie odbiera mu wartości, tylko w miejsce mitów daje obiektywne kryteria oceny — w tym autor widzi humanitaryzm cybernetyki. Rozróżnienie automatu i autonomu autor wprowadził w „Myśleniu maszyn” (1963), gdzie autonom to maszyna wyposażona w homeostat; ścisły wykład tych pojęć przynosi „Cybernetyczna teoria układów samodzielnych” (1966), a ich zastosowanie do ludzkiego postępowania — „Cybernetyka i charakter” (1976).